Tea Tree olie Veiligheid en gebruik

Bijgewerkt: 9 jan 2019


Binnen de voetverzorging wordt veel gebruik gemaakt van Tea Tree olie, vooral vanwege de toepassing bij schimmelinfecties. Door Mischa P.M. Nagel


De van oorsprong in Australië voorkomende plant behoort tot de familie van het geslacht Myrtaceae waartoe onder andere ook de Eucalyptus hoort. De boom kan groeien tot een hoogte van zeven meter en is altijd groen. Het schors van de stam is bijna geheel wit. De lange spitsvormige bladeren hebben olieklieren die de sterk antiseptische Tea Tree olie bevatten. Deze bladeren worden het hele jaar door geoogst. Er is geen aantasting van flora en fauna omdat de bladeren weer snel aangroeien. Verwant aan de Tea Tree zijn Cajeput, Niauli en Manuka olie.

De naam Tea Tree berust op het feit dat Europese kolonisten de bladeren gebruikten voor het trekken van thee. In de logboeken van James Cook is opgetekend dat zijn manschappen met de bladeren hun bier aromatiseerden. Sinds honderden jaren wordt de plant door de inheemse bevolking van Australië gebruikt voor het desinfecteren van wonden. In Australië is Tea Tree olie al jaren een veelgebruikt huismiddel tegen een veelvoud aan klachten.


Algemene informatie

Gebruikte plantendelen

De etherische olie wordt via waterdestillatie gewonnen uit de bladeren en de uiteinden van de twijgen.


Belangrijke inhoud stoffen De farmacologisch werkzame stoffen zijn Terpenen. Een goede kwaliteit Tea Tree olie bevat 48 aanwijsbare bestanddelen. De belangrijkste hiervan zijn Terpijn 4 olie en 1.8- Cineol. Terpijn 4 olie geeft Tea Tree olie de helende kwaliteiten, biochemisch is het principe hiervan niet bekend. Cineol geeft Tea Tree olie de mogelijkheid als een carrier te fungeren. Een te hoog gehalte aan Cineol in Tea Tree olie is er grotendeels verantwoordelijk voordat er allergische reacties kunnen optreden na gebruik. Ook andere inhoudsstoffen van Tea Tree olie kunnen een allergische reactie opwekken.


Gebruik in de volksgeneeskunde

In Europa kent men geen traditioneel gebruik van Tea Tree olie omdat de plant daarvoor te kort bekend is in onze maatschappij. In Australië word Tea Tree olie van oudsher uitwendig gebruikt bij wondreiniging, schimmelinfecties, acne, gordelroos, wratten, waterpokken en roos.


Wetenschappelijk onderbouwd gebruik

Zowel Escop als Commissie E geven geen informatie over het gebruik van Tea Tree olie. Nieuwe onderzoeken geven een sterke kiemdodende werking aan. Tea Tree olie blijkt zelfs effectief tegen de Staphylococcus Aureus, een bacterie die nu al resistent is tegen vele soorten antibiotica. Het eerste wetenschappelijk onderzoek naar de medicinale werking van Tea Tree olie dateert uit 1924 en is gedocumenteerd aan de universiteit van Sydney. Uit de meeste onderzoeken blijkt dat Tea Tree olie een sterke werking heeft tegen bacteriën. Zowel gram+ als gram- bacteriën zijn gevoelig voor Tea Tree olie. In de diverse boeken die worden geschreven over Tea Tree olie wordt dit nog eens bevestigd en uitgelegd.

Bij schimmels is de werking van Tea Tree olie beperkt tot een viertal soorten. In bijna alle onderzoeken wordt beschreven dat men door gebruik van Tea Tree olie een verbetering van het pathologisch beeld ziet optreden maar dat er bij de eindkweek geen negatieve cultuur zichtbaar wordt. Dat bevestigt het gegeven dat Tea Tree olie bij een schimmelinfectie voornamelijk de secundaire bacteriële infectie remt.


Veiligheid en gebruik

Het Scientific Committee on Consumer Products (SCCP)

Het Scientific Committee on Consumer Products (SCCP) van de Europese Unie rapporteerde in december 2004 dat er te weinig onderzoek is gedaan naar de gevaren van het gebruik van theeboomolie om de veiligheid van het gebruik ervan te garanderen. Met name is er onderzoek nodig naar de carcinogeniteit en gentoxiciteit van de olie.


Waarnemingen SCCP

"De schaarse gegevens suggereren dat het gebruik van onverdunde Tea Tree olie als een commercieel product niet veilig is. Het veiligheidsdossier van de Tea Tree olie is onvolledig. De stabiliteit van Tea Tree olie in cosmetische formuleringen is twijfelachtig. Een gestandaardiseerde methode voor de specificatie van Tea Tree olie is nodig. De industrie moet de ontwikkeling van een analytische testmethode op basis van typische afbraakproducten introduceren om ervoor te zorgen dat de stabiliteit van het materiaal te controleren is. Huid- en oogirritatie werden niet beoordeeld op basis van adequate methoden. Er zijn relevante gaten in onderzoek met betrekking tot subchronische toxiciteit, percutane absorptie, genotoxiciteit, carcinogeniteit en reproductietoxiciteit. Het veilige gebruik van Tea Tree olie als cosmetisch ingrediënt, kan daarom niet worden beoordeeld. Een volledig dossier van gestandaardiseerd materiaal om alle relevante toxicologische eindpunten in kaart te brengen is vereist voor het einde van 2005; een oordeel op basis van de beschikbare informatie op dat moment zal worden gegeven.

“Als reactie op het bovengenoemde wetenschappelijk advies werd een volledig nieuw dossier ingediend eind maart 2007”.

Recentere waarnemingen

Na de beoordeling van de nieuw opgestelde documentatie kwam de SCCP in 2008 tot het volgende oordeel:


“Wanneer Tea Tree olie wordt blootgesteld aan lucht en warmte is het gevoelig voor oxidatie, waardoor epoxiden en verdere oxidatie producten bijdragen aan de sensibilisering van de huid door Tea Tree olie. Het is belangrijk om te overwegen dat bepaalde formuleringen de neiging hebben om de stabiliteit van Tea Tree olie te verminderen."

Volgens de Code of Practice en de Leidraad van de Australische Tea Tree Oil Association, kan een veilige verwerking en opslag worden gewaarborgd door toevoeging van p-cymen. Tea Tree olie en bepaalde bereidingen hiervan met concentraties Tea Tree olie van 5% of meer kunnen irritatie van de huid en de ogen induceren. Op basis van klinische gegevens zijn bij gebruik met huidige concentraties contactallergieën aangetoond. Na lokale toediening van Tea Tree olie, en Tea Tree olie bevattende producten, kan percutane absorptie optreden, wat leidt tot een aanzienlijke systemische blootstelling. Dit wordt vooral waargenomen bij olie, body lotion en voet sprays die Tea Tree olie bevatten. Wegens onvoldoende studie is het aantoonbare effect hiervan niet in kaart gebracht maar wel waargenomen. Een veiligheidsmarge is niet berekend en de veiligheid van de Tea Tree olie kan daarom niet worden beoordeeld. Mochten betrouwbare gegevens over percutane absorptie met betrekking tot relevante concentraties en cosmetische formuleringen beschikbaar komen, dan kan een herbeoordeling van de veiligheid van de Tea Tree olie door het SCCP worden uitgevoerd. Percutane absorptie is het passeren van een stof door de huid om zich via de bloedbaan in het lichaam te kunnen verspreiden.


LAREB

Naast de rapportage van het SCCP, zijn er nog andere manieren om inzicht te krijgen in de bijwerkingen van Tea Tree olie. Het meest eenvoudige is om contact te leggen met het Nederlands bijwerkingencentrum LAREB. Zorgverleners zoals artsen en apothekers, maar ook patiënten maken hier door middel van rapportage formulieren melding van optredende bijwerkingen van geneesmiddelen. Deze worden door LAREB geëvalueerd en gecatalogiseerd. Zo ontstaat een duidelijk beeld. Natuurlijke stoffen krijgen steeds meer aandacht van LAREB. Voor Tea Tree olie zijn tot op heden slechts vier meldingen gedaan. Wat niet wil zeggen dat er slechts vier gevallen geweest zijn.


De vier meldingen die gedaan zijn gingen over het volgende:

  • Een huisarts meldde lokale toxicodermie bij een 27-jarige man op de beide bovenbenen en tussen de tenen, na eenmalig insmeren met Tea Tree olie op deze plekken. De reactie trad binnen drie dagen na applicatie van de olie op. De patiënt werd behandeld met hydrocortisoncrème en herstelde van de klachten.

  • Eén melding van jeukende huiduitslag op de plaatst waar een verzachtende pleister voor brandwonden met Tea Tree olie was geplakt.

  • Eén melding van roodheid van de huid gevolgd door angio-oedeem bij een patiënt die Tea Tree olie had gebruikt. Deze patiënt had echter ook eerder die week terbinafine (Lamisil®) voor een mogelijke schimmelnagel gebruikt.

  • Een nagelloslating (onycholyse) bij een patiënt die een Tea Tree olie voor schimmelnagels gebruikte. Bij deze laatste patiënt zou de schimmelnagel zelf ook de nagelloslating veroorzaakt kunnen hebben.

De internationale criteria voor ernstige meldingen die bij het LAREB gehanteerd worden, waren niet van toepassing op bovenstaande meldingen.


Memorial Sloan Kettering Cancer Center

Een andere manier om inzicht te krijgen in de bijwerkingen van Tea Tree olie is om te kijken in internationale databanken. Voor dit artikel is gebruik gemaakt van de ‘About Herbs’ databank van het Memorial Sloan Kettering Cancer Center en de Thompson Database. ‘About Herbs’ geeft de meest actuele status weer. Beide databanken zijn internationaal erkende naslagwerken voor de wetenschap. Het beeld over bijwerkingen wordt dan toch wel iets anders. De voetverzorger zal over het algemeen geen adviezen geven om middelen voor oraal gebruik voor te schrijven. Bij Tea Tree olie is dat ook sterk af te raden. Er wordt gewaarschuwd voor ernstige toxiciteit en er worden gevallen beschreven waarbij mensen na oraal gebruik zelfs in coma raken.


Voorzorgsmaatregelen

Bij zwangerschap en borstvoeding

Voor het gebruik van Tea Tree olie tijdens zwangerschap en borstvoeding zijn er geen wetenschappelijk onderbouwde conclusies getrokken. De olie mag niet inwendig genomen worden. Om heftige allergische reacties te voorkomen wordt aangeraden eerst een minieme hoeveelheid in verdunde vorm op een klein stukje huid aan te brengen en een reactie af te wachten. Onderzoek geeft aan dat de reactie drie dagen na het aanbrengen alsnog kan optreden. Vaak wordt hiervoor de bovenkant van de hand gebruikt.


Bij lokale toepassing op de huid wordt het volgende gemeld

Allergische reacties komen veel voor bij lokaal gebruik van Tea Tree olie. Dat wordt gesteld door een groep Australische dermatologen (Moss 1994). Bij het testen van de individuele componenten van Tea Tree olie bleken meerdere stoffen dan 1-8 Cineol verantwoordelijk zijn voor allergische reacties. D-Limonene, aromadendrene en alpha-terpinene worden beschreven als de meest allergene stoffen in Tea Tree olie. De omschreven reacties zijn: Dermatitis gepaard gaande met jeuk, prikkend gevoel, brandend gevoel, erytheem(roodheid). In alle casuïstieken wordt beschreven dat de bijwerkingen behandeld worden met cortisone houdende zalven en crèmes en na behandeling er geen blijvende schade is. De gevoeligheid voor Tea Tree olie blijft wel bestaan.


Conclusie

Bijwerkingen door gebruik van Tea Tree olie worden frequent beschreven. Er wordt gewaarschuwd tegen oraal gebruik van Tea Tree olie daar de bijwerkingen hiervan zeer ernstig kunnen zijn. Bij lokaal gebruik zijn de bijwerkingen minder ernstig. Deze komen wel frequent voor en worden behandeld met cortisone zalven. Bij lokaal gebruik van Tea Tree olie moet men zich hiervan bewust zijn.


Referenties

  1. Osborne F, et al. Australian tea tree oil. Herbal Medicine 1998 March;42-6.

  2. May J, et al. Time-kill studies of tea tree oils on clinical isolates. J Antimicrob Chemother 2000;45:639-43.

  3. Rubel DM, Freeman S, Southwell IA. Tea tree oil allergy: what is the offending agent? Report of three cases of tea tree oil allergy and review of the literature. Australia J Dermatol 1998;39:244-7.

  4. Carson C, Riley TV, Cookson BD. Efficacy and safety of tea tree oil as a topical antimicrobial agent. J Hosp Infect 1998;40:175-8.

  5. Bassett IB, Pannowitz DL, Barnetson RS. A comparative study of tea tree oil versus benzol peroxide in the treatment of acne. Med J Aust 1990;153:455-8.

  6. Tong MM, Altman PM, Barnetson RS. Tea tree oil in the treatment of tinea pedis. Australia J Dermatol 1992;33:145-9.

  7. Buck DS, Nidorf DM, Addino JG. Comparison of two topical preparations for the treatment of onychomycosis: Melaleuca alternifolia (tea tree) oil and clotrimazole. J Fam Pract 1994;38:601-5.

  8. Koh KJ, et al. Tea tree oil reduces histamine-induced skin inflammation. Br J Dermatol 2002;147:1212-7.

  9. Satchell AC, et al. Treatment of interdigital inea pedis with 25% and 50% tea tree oil solution: A randomized, placebo-controlled, blinded study. Australas J Dermatol 2002; 43: 175-8.

  10. Satchell AC, et al. Treatment of dandruff with 5% tea tree oil shampoo. J Am Acad Dermatol 2002; 47(6): 852-5.

  11. Carson CF, et al. Melaleuca alternifolia (tea tree) oil gel (6%) for the treatment of recurrent herpes labialis. J Antimicrob Chemother 2001; 48: 450-1.

  12. Bagg J, et al. Susceptibility to Melaleuca alternifolia (tea tree) oil of yeasts isolated from the mouths of patients with advanced cancer. Oral Oncol 2006; 42(5): 487-92.

  13. Henley DV, Lipson N, Korach KS, et al. Prepubertal gynecomastia linked to lavender and tea tree oils. N Engl J Med 2007;356(5):479-85.

  14. Calcabrini A, Stringaro A, Toccacieli L, et al. Terpinen-4-ol, the main component of Melaleuca alternifolia (tea tree) oil inhibits the in vitro growth of human melanoma cells. J Invest Dermatol. 2004 Feb;122(2):349-60.

  15. Greay SJ, Ireland DJ, Kissick HT, et al. Induction of necrosis and cell cycle arrest in murine cancer cell lines by Melaleuca alternifolia (tea tree) oil and terpinen-4-ol. Cancer Chemother Pharmacol. 2009 Aug 13. [Epub ahead of print]

  16. Millar BC, Moore JE. Successful topical treatment of hand warts in a paediatric patient with tea tree oil (Melaleuca alternifolia). Complement Ther Clin Pract. 2008 Nov;14(4):225-7.

  17. Rapport SCCP juni 2004

  18. Rapport SCCP december 2008

427 keer bekeken
ACTIVITEITEN

Opleidingen/ Cursussen

Congressen

Voetzorgplus

  • Mischa Nagel's Collectie

Mischa Nagel
Zorgspecialist
OVERZICHT
  • Facebook Social Icon
  • LinkedIn

© 2020 MischaNagel.nl