Fenomeen van Raynaud. Een onderschatte bijwerking van veel soorten medicatie!

Dr. Anne Schouffoer is op Het Voetcongres [reuma-de stand van zaken] samen met Bert Visser één van de twee reumatologen die u -samen met een aantal andere experts- over dit thema zullen bijpraten op 28 september. Haar specialisatie is bindweefsel reuma waaronder het 'Fenomeen van Raynaud'. In onze recente nieuwsbrief heeft u daar al meer informatie over kunnen lezen als inleiding op de presentatie van Anne Schouffoer.

Vandaag delen we een aanvullend artikel van Mischa Nagel over dit onderwerp uit 2016.


Een [zojuist] gepubliceerde review in het wetenschappelijke tijdschrift “The British Journal of Clinical Pharmacology” heeft 12 groepen medicatie geïdentificeerd die het fenomeen van Raynaud als bijwerking kunnen geven. Dat zijn er veel meer dan tot voor kort werd aangenomen.


Het fenomeen van Raynaud is een conditie waarbij de kleine vaten naar de vingers en/of de tenen door constrictie bij koude niet meer genoeg bloed naar de huid kunnen stuwen.

Het fenomeen van Raynaud wordt ook wel de ziekte van Raynaud of het syndroom van Raynaud genoemd.


Het fenomeen van Raynaud is een situatie waarbij de bloedstroom naar extremiteiten zoals de handen en/of voeten in aanvallen vermindert. Hierbij worden de vingers eerst wit, dan blauw (cyanotisch) en tenslotte (bij opwarmen) rood. In de volksmond wordt ook wel gesproken van ‘dode vingers’. Dit fenomeen kan optreden bij plotselinge kou, maar ook wel zonder duidelijke aanleiding. Deze aandoening is door Maurice Raynaud (1834-1881) in 1862 voor het eerst beschreven.


Als de klachten het gevolg zijn van een onderliggend probleem spreekt men van het fenomeen van Raynaud/ secundaire Raynaud; is er geen andere oorzaak voor te vinden dan noemt men het de ziekte van Raynaud/ primaire Raynaud. Bij de ziekte van Raynaud verkrampen de tijdelijke kleine slagaders waardoor de toevoer aan bloed naar de weefsels afneemt. Dit zijn veelal de bloedvaten van de lichaamsdelen zoals de vingers en soms de tenen. Men krijgt dan een soort kramp dat niet lang duurt maar wel heel pijn kan doen. Met deze aandoening verkleuren tijdelijke de vingers en soms de tenen naar een blauw paarse kleur en daarna meestal heel rood. Een aanval kan tussen de vijf en dertig minuten duren.

Mensen met deze aandoening zijn vaak bang om de vingers te bewegen, omdat hierdoor een aanval kan worden aangeroepen. Deze aandoening komt het meest voor bij vrouwen. Het begint vaak in of na de puberteit. Hoe de ziekte wordt veroorzaakt is nog weinig over bekend, maar het is verder geen ernstige ziekte.


Als de symptomen van Raynaud worden veroorzaakt door andere soorten ziektes als sclerodermie, atherosclerose en loodvergiftiging dan geeft dit meer problemen zoals een ontsteking aan de bloedvaatjes van de vingers of tenen wat soms kan leiden tot een bloedprop dat ontstaat. Waardoor er dan heel pijnlijke zweren of soms zelfs afstervend weefsel kan gaan optreden. Hiervoor is het altijd verstandig om contact op te nemen met de huisarts.


Feiten over Raynaud

  • Roken verhoogt de kans op een aanval.

  • Raynaud is niet hetzelfde als wintertenen of winterhanden.

  • Raynaud komt voor in alle leeftijdsgroepen.

  • Het fenomeen van Raynaud is eenvoudig te diagnosticeren.

  • Raynaud is familiar maar over de erfelijkheid hiervan zijn nog weinig concrete studie resultaten vastgelegd


Chemotherapie en betablokkers zijn bekende therapieën die het fenomeen van Raynaud als bijwerking geven.
  • Met name Cisplatine dat wordt gebruikt voor de bestrijding van blaas, ovarium en testikel kanker en

  • Bleomycine dat tegen een breder kankerspectrum wordt ingezet inclusief peniskanker, baarmoederhalskanker, en sommige soorten lymfklierkanker. 

De mechanismen die hieraan ten grondslag kunnen liggen zijn o.a. verhoogde prikkeling van het sympatische zenuwstel, endotheliale dysfunctie, neurotoxiciteit, verminderde (verstoorde) aanmaak van rode bloedcellen


Echter ook de nieuwe generatie anti kanker-geneesmiddelen kan het fenomeen van Raynaud als bijwerking hebben.

Tyrosine Kinase Remmers (TKI’s) geven deze bijwerking te zien zonder dat het onderliggende mechanisme hiervoor bekend is.


Naast medicatie tegen kanker wordt Raynaud ook waargenomen als bijwerking bij het gebruik van beta blokkers en andere medicatie voor hart en bloedvaten.



Drug-induced Raynaud's phenomenon: beyond beta-blockers, Charles Khouri et al., British Journal of Clinical Pharmacology, doi:110.1111/bcp.12912, published online 7 March 2016, abstract.

Wiley news release, accessed 7 March 2016.

Additional source: National Cancer Institute, A to Z list of cancer drugs, accessed 7 March 2016.

Additional source: National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, Fast facts about Raynaud's phenomenon, accessed 7 March 2016.

ACTIVITEITEN

Opleidingen/ Cursussen

Congressen

Voetzorgplus

  • Mischa Nagel's Collectie

Mischa Nagel
Zorgspecialist
OVERZICHT
  • Facebook Social Icon
  • LinkedIn

© 2020 MischaNagel.nl